लोकतंत्र मिरर
नागपुर : शहरों में बढ़ती आबादी के साथ सड़कों पर वाहनों की संख्या भी लगातार बढ़ रही है। ऐसे में ट्रैफिक जाम, लंबा सफर और बढ़ता लॉजिस्टिक खर्च बड़ी चुनौती बनते जा रहे हैं। इसी बीच भविष्य की एक अलग तरह की परिवहन व्यवस्था चर्चा में आई है—‘स्कायबस’। केंद्रीय मंत्री नितिन गडकरी ने संयुक्त अरब अमिरात के शारजा दौरे के दौरान ‘युस्काय ट्रांसपोर्ट’ कंपनी के केंद्र का दौरा कर इस तकनीक की जानकारी ली और खुद स्कायबस में सफर भी किया।
स्कायबस की खासियत यह है कि इसे सड़क पर नहीं, बल्कि जमीन से ऊपर बनाए गए विशेष ट्रैक पर चलाया जाता है। यानी ज्या रस्त्यावर आपण रोज वाहतूक कोंडीत अडकतो, त्याच रस्त्याचा वापर न करता प्रवासासाठी वरचा स्वतंत्र मार्ग तयार केला जातो. विद्युत मोटरच्या साहाय्याने चालणाऱ्या या पॉडमधून प्रवासी तसेच मालवाहतूक करण्याची व्यवस्था करता येते.
रस्त्यांवरील गर्दीला वेगळा पर्याय
शहरांमध्ये वाहतूक कोंडी कमी करण्यासाठी आतापर्यंत रस्ते रुंदीकरण, नवीन रस्ते आणि विविध सार्वजनिक वाहतूक पर्यायांवर भर दिला जातो. मात्र स्कायबसची संकल्पना यापेक्षा वेगळी आहे. रस्त्याच्या वरून स्वतंत्र मार्ग तयार करून वाहतूक सुरू करण्याचा हा प्रयत्न आहे. त्यामुळे विद्यमान रस्त्यांवरील वाहनांचा ताण कमी करण्यासोबतच प्रवासाचा वेळ आणि मालवाहतुकीचा खर्च कमी करण्याची शक्यता या तंत्रज्ञानात आहे.
गडकरी यांनीही आधुनिक विद्युत वाहतूक आणि जलद सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था भविष्यात महत्त्वाची ठरणार असल्याचे सांगितले. मोठी लोकसंख्या असलेल्या देशांसाठी लॉजिस्टिक खर्च कमी करण्याच्या दृष्टीने अशा तंत्रज्ञानाचा विचार करता येऊ शकतो, असे त्यांनी नमूद केले.
नागपूरसारख्या शहरांसाठीही शक्यता
दिल्ली, मुंबई, पुणे आणि नागपूरसारख्या वेगाने विकसित होणाऱ्या शहरांमध्ये भविष्यात अशा पर्यायी वाहतूक व्यवस्थेचा विचार करता येईल, अशी शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. विशेषतः ज्या ठिकाणी रस्त्यांवर वाहनांची संख्या वाढत आहे आणि नवीन रस्त्यांसाठी जागेची मर्यादा आहे, तिथे जमिनीच्या वरून जाणारी वाहतूक व्यवस्था वेगळा पर्याय ठरू शकते. स्कायबसमध्ये विद्युत पॉड उंच ट्रॅकवरून धावतो. स्टीलच्या चाकांच्या मदतीने तो ट्रॅकवर पुढे सरकतो. प्रवाशांसाठी तसेच मालवाहतुकीसाठी स्वतंत्र पॉड वापरण्याची शक्यता आहे.
आज स्कायबस ही भविष्यातील वाहतूक व्यवस्थेची संकल्पना म्हणून समोर येत असली, तरी वाढत्या शहरांसमोर उभ्या असलेल्या वाहतूक समस्यांमुळे अशा पर्यायांकडे पाहण्याची गरज वाढत आहे. रस्त्यांवर जागा वाढवण्याऐवजी रस्त्याच्या वर नवा मार्ग तयार करण्याची कल्पना भविष्यात प्रत्यक्षात किती उपयोगी ठरेल, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
