लोकतंत्र मिरर
अमरावती, राज माहोरे ( प्रतिनिधि ) : “विदर्भ रुख्मिणीचे माहेर आणि श्रीकृष्णाला गोमातेचा आहेर” या संकल्पनेतून बंजारा समाजाच्या पारंपरिक गोदान परंपरेला व्यापक सामाजिक, सांस्कृतिक आणि गोवंश संवर्धनाच्या अभियानाचे स्वरूप देण्याचा संकल्प करण्यात आला आहे. बंजारा काशी शक्तीपीठ पोहरादेवी येथील संत सेवालाल महाराजांचे वंशज तथा अखिल भारतीय बंजारा धर्मगुरू परमपूज्य महंत बाबूसिंगजी महाराज यांच्या संकल्पनेतून १००१ गाईंचे गोदान करण्याचा मानस व्यक्त करण्यात आला आहे.
या संकल्पनेला धार्मिक सोहळ्यापुरते मर्यादित न ठेवता गोवंश संवर्धन, दुष्काळात पशुधनाचे संगोपन, बंजारा समाजाचा इतिहास-संस्कृतीचा अभ्यास, संत सेवालाल महाराजांच्या कार्याचे शैक्षणिक दस्तऐवजीकरण आणि राष्ट्रीय स्तरावर त्यांच्या कार्याची दखल अशा विविध उपक्रमांची जोड देण्यात आली आहे. या उपक्रमाची माहिती २६ सप्टेंबर रोजी अमरावतीतील जाधव सेलिब्रेशन हॉल, शेगाव नाका–रहाटगाव रोड येथे झालेल्या पत्रकार परिषदेत देण्यात आली. अखिल भारतीय बंजारा शक्तीपीठ, पोहरादेवी आणि महाराष्ट्र राज्य शासन गोसेवा आयोग, मुंबई यांच्या संयुक्त विद्यमाने धर्मगुरूंच्या संकल्पनेनुसार या गोदान महासोहळ्याचे आयोजन करण्यात येत असल्याचे यावेळी सांगण्यात आले.
गोदान महासोहळ्याच्या कोअर कमिटीचे यू. के. जाधव (सेवानिवृत्त पोलिस उपअधीक्षक, अमरावती) यांनी पत्रकार परिषदेत या उपक्रमाचे नियोजन आणि विविध मागण्यांची माहिती दिली.
बहिणीला गाय देण्याच्या परंपरेला पुन्हा उजाळा
बंजारा समाजात पूर्वी भाऊ आपल्या विवाहित बहिणीला सासरी पाठविताना एक गाय दान देत असे, अशी पारंपरिक प्रथा सांगितली जाते. गाय ही केवळ पशुधन नसून बहिणीच्या संसारासाठी आर्थिक आधार मानली जात असे. गाईपासून मिळणारे दूध, दही, तूप तसेच शेण, गोमूत्र आणि तिच्यापासून होणारी वंशवृद्धी यामुळे कुटुंबाच्या उदरनिर्वाहाला हातभार लागतो, अशी या परंपरेमागील भावना होती. याच परंपरेला आधुनिक काळात नव्या स्वरूपात पुनरुज्जीवित करून गोदानाला सामाजिक आणि गोवंश संवर्धनाच्या चळवळीशी जोडण्याचा प्रयत्न करण्यात येत आहे.
संत सेवालाल महाराजांच्या गोपालक परंपरेचा संदर्भ
आयोजकांच्या मते, संत सेवालाल महाराज हे आद्य जगतगुरू, गोपालक आणि गौरक्षक म्हणून समाजाला परिचित आहेत. त्यांच्या जीवनकार्याशी गोवंश संवर्धनाची परंपरा जोडली जाते. संत सेवालाल महाराजांकडे ३७५५ गाई होत्या, असा आयोजकांचा उल्लेख आहे. गोवंशाचे महत्त्व, संरक्षण आणि संवर्धनाचा संदेश समाजात पोहोचविण्याच्या उद्देशाने या परंपरेचा वारसा पुढे नेण्याचा संकल्प करण्यात आला आहे.
दुष्काळामुळे ५ नोव्हेंबरचा महामेळावा बदलला
या गोदान महासोहळ्याचे प्रारंभी ५ नोव्हेंबर २०२६ रोजी पोहरादेवी येथे मोठ्या स्वरूपात आयोजन करण्याचे नियोजन होते. मात्र विदर्भ आणि मराठवाड्यातील दुष्काळजन्य परिस्थिती लक्षात घेऊन कार्यक्रमाचे स्वरूप बदलण्यात आले आहे. आता पोहरादेवी येथे प्रायोगिक स्वरूपात गोदान कार्यक्रम घेण्यात येणार असून, त्यानंतर वसुबारस ते मकरसंक्रांतीपर्यंत जिल्हानिहाय गोदान अभियान राबविण्याचे नियोजन करण्यात आले आहे.
‘एक तांडा, एक नायक…’ गोदान अभियान
गोदान अभियान तळागाळापर्यंत पोहोचविण्यासाठी “एक तांडा, एक नायक, एक कारभारी, एक पुजारी, एक हासाबी” या संकल्पनेतून अभियान राबविण्याचा प्रस्ताव आहे. बंजारा समाजाच्या पारंपरिक सामाजिक व्यवस्थेतील नायक, कारभारी, पुजारी आणि हासाबी यांच्यासह प्रत्येक तांड्याला या अभियानाशी जोडण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.
दुष्काळात ‘संत सेवालाल चारा छावणी’
विदर्भ आणि मराठवाड्यातील दुष्काळाची दाहकता लक्षात घेऊन पोहरादेवी तीर्थक्षेत्रात ‘संत सेवालाल चारा छावणी’ उभारावी, अशी मागणी शासनाकडे करण्यात आली आहे. गोवंशाचे संगोपन आणि पशुपालकांना दुष्काळाच्या काळात आधार देण्यासाठी शासनाच्या अनुदानातून चारा छावणी उभारण्याचा प्रस्ताव मांडण्यात आला आहे.
पोहरादेवीत देशी गोवंश निर्मिती केंद्र
पोहरादेवी येथील संत सेवालाल महाराज गोमाता अभयारण्याच्या वनीकरणाच्या जागेत देशी गोवंश निर्मिती केंद्र उभारावे, अशीही मागणी करण्यात आली आहे. देशी गोवंशाचे संवर्धन, संगोपन आणि त्यांची संख्या वाढविण्यासाठी स्वतंत्र केंद्र उभारण्याचा प्रस्ताव शासनाच्या निदर्शनास आणून देण्यात आला आहे.
अमरावती विद्यापीठात संत सेवालाल अध्यासन केंद्र
संत सेवालाल महाराजांचे कार्य, बंजारा समाजाचा इतिहास, संस्कृती, भाषा, परंपरा आणि लोकजीवन यांचा शैक्षणिक पद्धतीने अभ्यास व्हावा, यासाठी संत गाडगेबाबा अमरावती विद्यापीठात ‘आद्य गौरक्षक संत सेवालाल महाराज अध्यासन केंद्र’ सुरू करण्यासाठी प्रयत्न करण्याचा संकल्प व्यक्त करण्यात आला आहे.
जयंतीला टपाल तिकिटाची मागणी
भारतीय डाक विभागाच्या वतीने संत सेवालाल महाराजांच्या जयंतीनिमित्त विशेष टपाल तिकिट प्रकाशित करावे, अशी मागणीही करण्यात आली आहे. संत सेवालाल महाराजांच्या कार्याची राष्ट्रीय पातळीवर नोंद व्हावी आणि त्यांच्या विचारांचा परिचय व्यापक समाजाला व्हावा, या उद्देशाने ही मागणी करण्यात आल्याचे पत्रकार परिषदेत सांगण्यात आले.
रुख्मिणीचे माहेर ते श्रीकृष्णाची भूमी; वंदे भारतची मागणी
या उपक्रमाला धार्मिक-सांस्कृतिक पर्यटनाची जोड देत अमरावती ते मथुरा ‘रुख्मिणी माता–भगवान श्रीकृष्ण वंदे भारत’ रेल्वे सुरू करण्याची मागणी करण्यात आली आहे. कौडिण्यपूर हे रुख्मिणीमातेचे माहेर असल्याची धार्मिक परंपरा आणि मथुरेचा श्रीकृष्णाशी असलेला संबंध लक्षात घेऊन या दोन धार्मिक स्थळांना रेल्वेने जोडण्याची मागणी पुढे करण्यात आली आहे.
पोहरादेवीत अखिल भारतीय बंजारा विद्यापीठाची मागणी
पोहरागड-पोहरादेवी येथील बंजारा विरासत केंद्राजवळ ‘अखिल भारतीय बंजारा विद्यापीठ’ उभारावे, अशीही मागणी करण्यात आली आहे. बंजारा समाजाचा इतिहास, भाषा, साहित्य, लोककला, संस्कृती, परंपरा आणि सामाजिक वारसा यांचा अभ्यास व संवर्धन करण्यासाठी स्वतंत्र शैक्षणिक केंद्र असावे, असा या मागणीमागील उद्देश असल्याचे सांगण्यात आले.
गोदानाच्या निमित्ताने व्यापक संकल्पना
गोदान महासोहळ्याची ही संकल्पना केवळ १००१ गाईंच्या दानापुरती मर्यादित नसून गोवंश संवर्धन, दुष्काळातील पशुधनाचे संरक्षण, देशी गोवंश निर्मिती, बंजारा सांस्कृतिक वारशाचे जतन, संत सेवालाल महाराजांच्या कार्याचे शैक्षणिक अधिष्ठान आणि धार्मिक पर्यटनाला चालना अशा विविध अंगांनी पुढे नेण्याचा प्रयत्न असल्याचे आयोजकांनी स्पष्ट केले. पत्रकार परिषदेला संत सेवालाल महाराजांचे वंशज महंत बाबूसिंगजी महाराज, उत्तमराव जाधव, प्रल्हाद चौहान, प्रा. जयंत वडते, मोहन राठोड यांच्यासह संबंधित पदाधिकारी व मान्यवर उपस्थित होते.
